“Doping hợp lệ”: Giữa ranh giới của chữa bệnh và gian lận

Đầu năm nay, làng quần vợt thế giới chấn động khi Maria Sharapova thú nhận đã sử dụng chất cấm và bị phát hiện trước thềm Giải Úc mở rộng. Chất meldonium có trong thuốc chữa bệnh tim mạch là thứ đã khiến “búp bê Nga” bị cấm thi đấu nhiều tháng sau đó. Nó hoàn toàn hợp lệ cho tới khi bị Ủy ban chống doping quốc tế (WADA) đưa vào danh mục cấm từ tháng 1/2016.

Theo xác nhận của bác sĩ, Sharapova buộc phải dùng thuốc có chứa meldonium từ năm 2006 để điều trị một di chứng của căn bệnh tiểu đường vốn là di truyền trong gia đình. Cô cho biết đã “quên” không đọc thông báo qua email của WADA về danh sách cấm mới được bổ sung.

Những trường hợp bị phạt như Sharapova ngày càng phổ biến trong làng thể thao thế giới. Năm 2008, Đỗ Thị Ngân Thương trở thành VĐV đầu tiên của Việt Nam dính cáo buộc doping tại Olympic cũng vì lý do tương tự. Ranh giới giữa chữa bệnh và gian lận dần trở nên khó nhận biết.Nhưng rõ ràng WADA không thể ngăn cản các VĐV điều trị bệnh hay cấm họ tham gia thi đấu khi có vấn đề về sức khỏe. Do đó, một hình thức kiểm soát được gọi là “miễn trừ do trị liệu” (TUEs) đã ra đời cách đây nhiều năm.

TUEs được hiểu đơn giản là một loại chứng nhận cho phép cho các VĐV sử dụng thuốc có chứa chất kích thích nằm trong danh mục cấm để chữa bệnh với những điều kiện nhất định. Dù vậy, quá trình này từ lâu đã bị coi là một kẽ hở trong cuộc chiến chống doping. Nhờ có TUEs, những loại thuốc điều trị thiếu máu, hen suyễn hay hội chứng ADHD (tức “rối loạn tăng động giảm chú ý”) trở thành một công cụ gian lận được giới thể thao gọi là “doping hợp lệ”. Báo cáo của WADA cho thấy số lượng giấy phép miễn trừ được cấp đã tăng gấp đôi từ năm 2013-2015, khiến nguy cơ TUEs bị lợi dùng càng rõ ràng hơn.

Tháng tám vừa qua, mối hoài nghi về TUEs bất ngờ được đẩy lên cao sau khi nhóm hacker Nga có tên Fancy Bear xâm nhập được vào email nội bộ của Ủy ban chống doping Mỹ (USADA). Những tài liệu rò rỉ cho thấy tổ chức này đã tiếp nhận một số lượng lớn đăng ký TUEs ở thời điểm vài tuần trước khi Olympic Rio 2016 khai mạc. Điều đáng chú ý hơn cả là phần lớn hồ sơ đều không tuân theo quy định về thời hạn.

Simone Biles là một trong những “mỏ vàng” của thể thao Mỹ tại Thế vận hội dù mới chỉ là cô gái tuổi teen.

“Tôi đã từng được cấp TUEs cho chứng viêm gân giả mạo. Bác sĩ chỉ cần ghi một kết luận rằng chấn thương mắt cá của tôi đòi hỏi liệu pháp tiêm thuốc trực tiếp vào cơ”, cựu VĐV đua xe đạp người Scotland David Millar tiết lộ trên tạp chí New York Times. Anh cũng thừa nhận đã dùng doping theo đủ mọi cách trong suốt sự nghiệp, trước khi bị kết tội vào năm 2004. Theo Millar, việc lách luật được thực hiện chỉ bằng một thao tác rất đơn giản, và không khó để kiếm được một vị bác sĩ sẵn sàng giúp đỡ các VĐV làm việc đó. Năm 2012, một cuộc khảo sát của Viện nghiên cứu sức khỏe cộng đồng Thụy Sĩ cho thấy 67% chuyên gia sẵn sàng đề nghị liệu pháp điều trị bằng chất kích thích kể cả khi không cần thiết.

Nhưng các bác sĩ không phải là những người duy nhất có thể tiếp tay cho gian lận. Lance Armstrong lẽ ra đã không thể lấy được giấy phép miễn trừ sau khi bị phát hiện dương tính với Corticosteroid tại Tour de France 1999, nếu như cơ quan chống doping làm đúng quy định (đăng ký trước khi dùng liệu pháp 30 ngày). Những thông tin này không đủ để khẳng định các VĐV đã gian lận. “Mắc chứng ADHD và dùng thuốc để điều trị không phải là điều gì đáng xấu hổ. Tôi không sợ để mọi người biết điều đó”, Simone Biles, nhà vô địch 4 nội dung thể dục nghệ thuật tại Olympic Rio 2016 lên tiếng sau khi hồ sơ TUEs của cô bị nhóm hacker tiết lộ. Tương tự là trường hợp của chị em nhà Williams (quần vợt).

Tuy vậy, thế giới có quyền nghi ngờ về tính trung thực của những hồ sơ được đăng ký, khi chúng được gửi hàng loạt về USADA ở một thời điểm nhạy cảm như trước thềm Thế vận hội. Và ranh giới giữa chữa bệnh và gian lận luôn dễ dàng bị dỡ bỏ: người ta chỉ biết được sự thật qua lời thú nhận của người trong cuộc sau nhiều năm.

Ngọc Anh (đăng trên tạp chí Tuổi trẻ cuối tuần số ra ngày 9/12/2016)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s