Lò đào tạo HLV của nước Ý: Cái nôi của những nhà vô địch

Florence, Italy – Tháng Sáu hằng năm, vùng đất hẻo lánh Coverciano ở ngoại ô Florence lại đón tiếp những huấn luyện viên tiềm năng của nước Ý tới hoàn thành chương cuối trong khóa đào tạo của họ.

Ulivieri Italy HLV

Thông thường mỗi đợt có khoảng hơn hai chục người, chủ yếu là những cầu thủ mới giải nghệ. Trong một khóa học kéo dài từ một năm trước đó, họ đã phải dành ra hai ngày mỗi tuần để học, với mục tiêu là vượt qua kỳ sát hạch sẽ giúp họ được cấp phép hành nghề huấn luyện ở cấp độ cao nhất của bóng đá châu Âu. Thứ đó có tên chính thức là UEFA Pro License (Chứng chỉ chuyên nghiệp của UEFA). Ở Coverciano, người ta gọi đó là Il Master.

Họ đang đi theo bước chân của những tiền bối lừng lẫy. Antonio Conte, nhà vô địch Ngoại Hạng Anh mùa giải gần nhất (2016/17), từng là một học viên tại nơi này. Claudio Ranieri cũng vậy. Mùa giải này, người ta chứng kiến các cựu học viên của Coverciano nâng cúp ở Anh, Đức, Nga và Italy.

Nhưng trước khi bước chân vào nghiệp huấn luyện và mơ đến những thành công như vậy, các học viên mới phải dành ra một tháng ẩn dật ở ngoại ô Florence, giữa những bức tường màu vàng, dưới những mái vòm bằng đất nung. Một địa điểm không tồi để giết thời gian, nhưng những người tới đây phải căng sức ra làm việc trong suốt bốn tuần, mỗi tuần bốn ngày.

Và rồi trở ngại cuối cùng xuất hiện: những cuộc thi vấn đáp kinh khủng. Renzo Ulivieri, giám đốc của Scuola Allenatori – ngôi trường dành cho các huấn luyện viên – và hội đồng kỹ thuật của ông bắt đầu “hành hạ” những nhà cầm quân tiềm năng về những môn học từ chiến thuật cho đến giao tiếp. Chưa hết, họ còn phải bảo vệ một bản luận án mà nguyên thời gian thực hiện đã tiêu tốn hết một năm trời trước đó.

Tất cả các học viên của Coverciano phải nhớ hai cụm từ mà họ không được phép sử dụng trong tất cả những bài kiểm tra và cả luận án. Thứ nhất là “ai miei tempi”, nghĩa là “ở thời của tôi”, và thứ hai: “il mio calico” – “triết lý bóng đá của tôi”.

“Nếu có ai đó nói như vậy”, Ulivieri cảnh cáo, “họ sẽ không đỗ”. Ulivieri, như chính ông thừa nhận, không thích các luật lệ. Trong suốt sự nghiệp huấn luyện của mình, ông luôn duy trì tính dân chủ trong tập thể đội bóng. Ở nước Ý, ông được biết đến với bức tượng Lenin trên bàn làm việc của mình.

Conte Allegri Ranieri

Nhưng về hai cụm từ cấm kỵ kia thì ông hoàn toàn nghiêm túc. Chỉ cần một trong hai xuất hiện là đủ để bị đánh trượt ngay tắp lự, bởi chúng chống lại toàn bộ những gì mà người đàn ông 76 tuổi Ulivieri cùng các đồng sự của mình thuyết giảng tại Coverciano, tất cả những điều họ tin tưởng, tất cả những nền tảng đã biến nơi này trở thành lò đào tạo uy tín bậc nhất dành cho các huấn luyện viên trên toàn thế giới.

Trong một ngày thứ Sáu tại West Bromwich, Anh quốc, chỉ chín tháng sau khi ngồi vào ghế thuyền trưởng ở Chelsea, Antonio Conte trở thành người ngoại quốc thứ bảy vô địch giải Ngoại Hạng Anh. Một nửa trong số sáu người trước đó – Carlo Ancelotti, Roberto Mancini và Ranieri – mang quốc tịch Ý.

Người Ý không chỉ thống trị ở nước Anh. Massimiliano Allegri, người kế nhiệm Conte ở Juventus, đã có thêm một danh hiệu vô địch Serie A – một giải đấu mà chỉ có bốn trong số 20 đội thuê HLV người nước ngoài. Ở nước Đức, Ancelotti cũng vừa thêm  vào bộ sưu tập của mình chiếc đĩa bạc Bundesliga sau khi đã thành công ở Anh, Pháp và quê nhà Italy. Tháng trước, trợ lý cũ của Conte, Massimo Carrera, đưa Spartak Moscow tới chức vô địch nước Nga. Cả bốn người họ đều là cựu học viên tại Coverciano, giống như những tên tuổi vĩ đại khác của bóng đá Ý trước đây – Arrigo Sacchi, Marcello Lippi, Giovanni Trapattoni…

Không giống với các trường phái huấn luyện danh tiếng khác, như các “môn đệ” của Johan Cruyff hay Marcelo Bielsa luôn mang những nét đặc trưng về triết lý, Coverciano không để lại bất kỳ một dấu vết đặc biệt nào cả. Nơi đây không tạo ra những tín đồ, mà rèn giũa từng người họ.

“Chúng tôi không muốn tạo ra những HLV theo khuôn mẫu”, Ulivieri cho biết. “Không có cái gọi là “phong cách huấn luyện kiểu Ý”, tôi tin là như vậy. Đây không phải một nhà máy. Không có thứ gọi là “triết lý bóng đá của tôi”. Chỉ có thứ bóng đá mà bạn chơi với 20 cầu thủ thôi.”

Có khá nhiều chương trình học tại Coverciano, cả những khóa đào tạo trinh sát viên, chuyên viên phân tích video, giám đốc kỹ thuật và trọng tài nữa, và Il Master nổi danh hơn cả. Mặc dù vậy, người ta không “dạy” chúng theo kiểu truyền thống ở đây.

Thư viện ở Coverciano lưu giữ tất cả tài liệu do chính những cựu học viên đã viết, để tham khảo, nhưng Ulivieri không yêu cầu các học viên phải đọc những loại nào trong đó. “Bóng đá phát triển quá nhanh”, ông nói. “Thời điểm một cuốn sách về chiến thuật được xuất bản, nó đã lỗi thời luôn rồi”.

Thay vào đó, ông khuyến khích những học trò ở đây tự tư duy. Trong cuốn sách “The Italian Job”, phần tự sự của cựu HLV Chelsea Gianluca Vialli, Lippi, người đưa Italy đến chức vô địch thế giới năm 2006, từng nhấn mạnh rằng “Coverciano không bày ra những chân lý, mà là những khả năng”.

Cũng có những bài giảng về chiến thuật, nhưng cũng không quá câu nệ về hình thức. “Họ có thể cắt ngang lời tôi bất cứ lúc nào”, Ulivieri cho biết. Những buổi học này giống thảo luận nhóm hơn. Các học viên mang theo sổ tay, nhưng họ được khuyến khích ghi vào đó những điều theo góc nhìn của chính bản thân mình, “những điều họ thích và không thích”. Ulivieri muốn các học viên học từ những người khác, như Lippi coi việc trao đổi quan điểm là yếu tố quan trọng nhất của khóa học.

Phần lớn chương trình ở Coverciano đi kèm thực hành, không chỉ là trên sân tập hay những chuyến viếng thăm các CLB lớn – năm nay là Juventus, Inter Milan và Borussia Dortmund, cùng với một CLB địa phương là Perugia – mà qua cả video nữa.

“Chúng tôi xem rất nhiều trận đấu cùng với nhau”, Ulivieri nói. “Tôi chỉ định một học viên cầm đội chủ nhà, và người khác nắm đội khách. Tôi dừng trận đấu sau 15 phút và hỏi xem họ định làm gì tiếp theo. Họ sẽ nói ‘chúng tôi vẫn chơi ổn. Tôi sẽ tiếp tục như vậy’. Rồi chúng tôi xem tiếp 15 phút nữa, rồi lại dừng. ‘Bây giờ làm gì tiếp nào? Anh thì sao?’”.

Đây là điều Ulivieri muốn các học viên hiểu: Tất cả các trận đấu đều rất biến hóa trong một dòng chảy bất tận. Mọi thứ thay đổi, và HLV cũng phải như vậy. Ulivieri muốn thấy các HLV “nắm trận đấu trong lòng bàn tay”, đưa ra những điều chỉnh theo đòi hỏi tình thế.

“Nếu đối phương có cặp trung vệ cực tốt”, ông vừa nói vừa khoanh vào sơ đồ đội hình trong cuốn sổ tay, “và ta có hai tiền đạo tốt, thì họ sẽ đánh bật chúng ta ngay.” Lật sang trang khác, ông nói tiếp: “Nhưng nếu hai tiền đạo của ta lùi ra đây, và đây, và họ sẽ ở thế hai đấu với không, và ta đã loại bỏ được điểm mạnh của họ.”

Lại một trang khác: “Hay nếu chúng ta đang thua và vẫn bị đối thủ dồn ép thì có hai lựa chọn. Chúng ta có thể tự đào mồ chôn mình, tôi nghĩ cái này không dễ chịu đâu, hoặc bật lại họ. Bạn phải làm gì đó khác biệt.”

Ulivieri italy hlv

Đây cũng là lý do khiến việc “đóng đinh” vào một thể loại chiến thuật trở thành điều cấm kỵ. Không có thứ “bóng đá hoàn hảo”, theo lời Ulivieri. Chỉ có cách chơi phù hợp trong những hoàn cảnh nhất định. Đó là điều mà ông cảm thấy ngưỡng mộ ở Conte – cách mà vị HLV này điều chỉnh cách tiếp cận theo những cầu thủ trong tay mình, và theo tình thế của đội.

“Bạn không thể truyền đạt cho cầu thủ người Anh theo cách thường làm với người Ý”, ông nói. “Họ sẽ nhìn bạn như thể một gã điên vậy”.

Ulivieri cũng không cho phép mình là một ngoại lệ. Lúc này ông vẫn đang huấn luyện một đội bóng đá nữ và thường thử những phương án chiến thuật với họ để xem những ý tưởng trên giấy của ông sẽ như thế nào ở ngoài đời thực. Thử nghiệm hiện tại của ông là “ba tiền đạo, chơi lùi sâu nhưng rất gần nhau, khoảng cách chừng 20 mét”. Một chút biến thể từ cách sắp xếp của Barcelona, đội bóng mà các học viên đang nghiên cứu. Những dấu hiệu ban đầu khá tốt. “Những bước di chuyển rất đẹp”, ông nhận định. “Có rất nhiều phương án”.

“Chúng tôi nghiên cứu khá nhiều về việc bóng đá tương lai sẽ như thế nào”, ông nói. “Chúng tôi nhận ra rằng nó rất biến hóa về chiến thuật: các đội bóng có thể thay đổi hệ thống chiến thuật hằng tuần, thậm chí ngay trong trận đấu, phòng ngự một kiểu và tấn công theo kiểu khác. Tương lai là đội bóng có thể thay đổi cả trang phục thi đấu.” Đó lý do mà các học viên không được suy nghĩ theo những điều mà họ biết khi còn là cầu thủ.

Nằm trong một góc của khu phức hợp Coverciano là bảo tàng bóng đá Italy, nơi lưu giữ toàn bộ những ký ức về bốn chức vô địch World Cup của đội tuyển quốc gia nước này. Coverciano tôn vinh lịch sử, nhưng không bảo thủ với chúng. Tầm nhìn của những con người ở đây không đặt vào những thứ đã tồn tại ở quá khứ, mà hướng về điều sẽ xảy đến tiếp theo. Chẳng có chỗ cho sự hoài cổ và cũng giống như bóng đá, nó liên tục tiến hóa. Đó là dấu ấn mà những học viên Coverciano mang theo khi bước qua những cánh cổng của nơi này. Conte là người gần nhất được nhắc đến, và sẽ không phải là cái tên cuối cùng.

Ngọc Anh (dịch, theo At Italy’s Coaching Academy, a Pipeline of Champions, Rory Smith, New York Times)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s